فیزیوکلینیک :: میزگردی برای فیزیوتراپی

مفصل استرنوکلاویکولار(SCj  ) :

تعیین موقعیت مفصل ساده است و به land mark نیاز ندارد به جهت اینکه این مفصل زیر پوستی است و عضله ای این مفصل ر نمی پوشاند و ما ، هم  می توانیم با تعیین موقعیت اسرنال ناچ و یا اینکه استخوان کلاویکل را به سمت داخل ادامه بدهیم و این مفصل را لمس و تعیین موقعیت کنیم.

اجزای تشکیل دهنده مفصل SC:

یک جزء این مفصل حفره کلاویکولار در کنار فوقانی منبریوم استرنال (کنار فوقانی منبریوم در قسمت میانی یک بریدگی دارد و در هر طرفش هم یک حفره است که این حفره مفصلی است) است  جرء دیگر آن انتها داخلی استخوان کلاویکل است.

نوع این مفصل از نوع ساینوویال و زین اسبی Saddle  است .( زین اسبی تغییر شکل یافته )

نکته) باید دقت شود که تمام انتهای داخلی استخوان کلاویکل در تشکیل این مفصل دخالت ندارد بلکه نیمه تحتانی انتهای داخلی در تشکیل مفصل دخالت دارد.یعنی اگر شما انتهای داخلی را به دو نیمه فوقانی و تحتانی تقسیم کنید ،آن نیمه ی تحتانی انتهای داخلی استخوان کلاویکل در تشکیل این مفصل دخالت دارد.

نکته) ما در مفصلSC  یک قطعه غضروفی داریم که به آن دیسک مصلی می گویند.

نکته) در این مصل یک طناب فیبروزی داریم که یک قسمت آن به سطح تحتانی استخوان کلاویکل درست در سمت خارج مفصل استرنوکلاویکولار می چسبد و یک سر آن به دنده اول می چسبد که به آن لیگامان کوستوکلاویکولار(جناغی- دنده ای) می گویند.این لیگامان یک اهرم بری حرکات این مفصل می باشدبه این صورت که اگر کمربند شانه ای یا نوک شانه های ما به سمت جلو حرکت کند یا به عبارت دیگر نتهای خارجی کلاویکل به سمت جلو حرکت کند به این حرکت پروترکشن می گویند.در این حرکت انتهای داخلی استخوان کلاویل به سمت عقب حرکت می کند و در سطحی عقب تر از سطح منبریوم استخوان استرنال قرار می گیرد.
اگر کمربند شانه ای ما به سمت خلف حرکت کند و حرکت ریترکشن را انجام دهد انتها ی داخلی کلاویکل به سمت قدام حرکت می کندو به عبارتی در جلوی سطح منبریوم قرار می گیرد.
و اگر کمربند شانه ای را به سمت بالا حرکت بدهیم انتها ی داخلی کلاویکل به سمت پایین حرکت می کند بطوری که انتهای داخلی استخوان کلاویکل هم سطح با کنارفوانی منبریوم قرر می گیرد و سرانجام اگر کمربند شانه ای به سمت پایین حرکت کند انتهای داخلی کلاویکل به سمت بالا حرکت می کند.
پس می بینید که این لیگامان کوستوکلاویکولار به منزله ی اهرمی است که حرکات انتهای داخلی و خارجی کلاویکل نسبت به آن صورت می پذیرد.
سرانجام یک جرکت دیگر هم داریم و آن  Rotation  استخوان کلاویکل است.شما می توانید این حرکات را در استخوان کلاویکل فردی لمس کنید(حرکت پروترکشن ، ریترکشن ، الویشن ، دپرشن ، روتیشن ها )
حرکت روتیشن به این شکل است که وقتی کمربند شانه ای به سمت بالا حرکت می کند این زایده آکرومیان هم به عقب می چرخد یعنی در انتهای حرکت ( آن چند درجه انتهای حرکت )  زایده ی آکرومیان یک روتیشنی به سمت عقب دارد بطوری که سطح قدامی کلاویکل به جای اینکه به سمت قدام باشد به سمت بالا قرار می گیردکه در این حرکت روتیشن آن دیسکی که در مفصل SC است نقش زیادی دارد.

مفصل آکرومیو کلاویکولار (ACj )

اجزای تشکیل دهنده مفصل AC  :

انتهای خارجی استخوان کلاویکل و زایده ی آکرومیان خار استخوان اسکاپولا می باشند. اگر بخواهیم دقیق تر بگوییم خود زایده ی آکرومیان دو کنار دارد ( کنار خارجی و داخلی ). کنار داخلی زایده ی آکرومیان در قسمت های قدامی شامل یه Facet  مقصلی است که در اینجا با انتهای خارجی کلاویکل مفصل می شود.

مفصل AC  ، مفصل ساینوویال و از نوع Plane  یا صفحه ای می باشد.

خط مفصلی

در آناتومی سطحی یک خطی به نام خط مفصلی را تعریف کرده اند و فایده ای که این خط دارد این است که وقتی خط مفصلی یک مفصل را رسم کنیم هم می توانیم دو جزء تشکیل دهند مفصل را تعیین موقعیت کنیم و هم حرکت مفصل را می توانیم تعیین موقعیت کنیم.
خط مفصلی ، مفصل  AC  یک خط عمودی است که به سمت خارج تحدب دارد . شروع آن از انتهای داخلی استخوان کلاویکل هست و از قسمت نیمه تحتانی آن می باشد و این خط را به سمت پایین و خارج امتداد می دهیم. یعنی در شخص زنده اگر بخواهیم خط مفصلی این مفصل را تعیین کنیم ، می آییم از انتهای داخلی استخوان کلاویکل خطی به سمت پایین و خارج که منحنی است رسم می کنیم . وقتی این خط را رسم کردیم در سمت خارج آن استخوان کلاویکل و در سمت داخل آن استخوان اسرنال قرار دارد.

دوباره بازمی گردیم سراغ مفصل AC  . برای لمس این مفصل شما می توانید با تعیین موقعیت انتهای خارجی کلاویکل می توانید موقعیت این مفصل را تعیین کرده و آن را لمس کنید.نکته ای که در اینجا وجود دارد این است که در سطح فوقانی کلاویکل یک برجستگی داریم که از روی پوست قابل لمس است که درست بلافاصله در سمت خارج این برجستگی این مفصل قرار درد.

نکته) با تعیین موقعیت کنار خارجی آکرومیان و 2  الی 3 سانتی متر به سمت داخل رفتن در این کنار شما می توانید موقعیت این مفصل را  مشخص کنید.نکته ی دیگری که وجود دارد این است که تعیین موقعیت مفاصل یک مقدار سخت است.برای تعیین موقعیت مفصل کافی است  به صورت Active  یا Passive  از شخص بخواهیم که در کمربند شانه ای خود حرکاتی از قبیل الویشن ، دپرشن را انجام بدهد . در این حالت ما می توانیم حرکات این دو جزء مفصل را لمس بکنیم.

خط مفصلی ؛ مفصل AC

از سمت قدام به خلف است یعنی خط تقریبا مستقیم و از قدام به خلف است. در صورتی که در مورد مفصل SC یک خط تقریبا منحنی که از بالا به سمت پایین و خارج می باشد.

حرکات مفصل AC

چون مفصل از نوع Plane  می باشد و حرکت بصورت سرخوردن است پس حرکت بین این دو جزء مفصل بصورت فاصله گرفتن از هم و سرخوردن است. پس وقتی ما حرکات مختلفی را در کمربند شانه ای خود انجام می دهیم بخصوص حرکت الویشن را در انتهای حرکت زایده ی آکرومیان یک روتیشن به سمت خلف داردکه در این حرکت بین دو جرء این مفصل زیاد می شود و بین شان فاصله می افتد و وقتی شانه به حالت اول بر می گردد این دو جزء مفصل به هم نزدیک شده و به حال اول خود بازمی گردنند.

پس با بالا و پایین بردن نوک شانه مان فاصله اجزاء این مفصل دائما کم و زیاد می شود که ناشی از همان حرکات صفحه ای و سرخوردن در این مفصل است.

مفصل گلنوهومرال    GHj :

اجزای تشکیل دهنده ی این مفصل حفره گلینویید استخوان اسکاپولا و سر استخوان بازو ( هومروس ) است. مفصل ساینوویال و از نوع گوی و کاسه ( Ball & Socket ) می باشد.

خط مصلی در این مفصل به شکل یک خط منحنی است که جهت آن از بالا به پایین است که برای رسم این خط کافی است که ما زایده ی کوراکویئد را تعیین کنیم . در خارج و بالای این زایده یک خطی می کشیم که به سمت خارج که دارای انحنا و تقعر داشته باشد و آن را   3cm الی 2 به سمت پایین می کشیم .در شخص زنده وقتی شما این خط مفصلی را کشیدید در سمت داخلش موقعیت حفره گلینویید و در سمت خارج آن سر استخوان بازو می باشد.

لمس مفصل GHj

اگر شما در وضعیت آناتومیک بایستید و موقعیت زایده ی کوراکویید استخوان کتف را مشخص کنید در این حالت به سمت خارج حرکت کنید و کنا ر قدامی حفره گلینویید را مشخص کنید.یک تیغه ی غضروفی است که به لبه ی حفره می چسبد که به آن لبروم می گفتیم. به عبارت دیگر بهتر است زایده ی کوراکویید زا مشخص کنید و بعد به سمت خارج حرکت کرده و لبروم گلینویید را مشخص کنید. به سمت خارج تر که بیاییم سر استخوان بازو می باشد( یعنی قسمت قدامی   head استخوان هومروس است ). یر استخوان بازو از قدام قابل لمس است.اگر قسمت قدامی سر بازو را به سمت بالا بیاییداینجا توسط زایده آکرومیان محدود می شودو وقتی به سمت پایین جرکت کنید هم قابل لمس نیست.اصولا مفصل شانه یک مفثلی است که در عمق عصلات وجود دارد و نزدیک ترین قسمت مفثل به سطح هم ، همین نمای قدامی مفصل است. نمای خارجی و خلفی مفصل شانه قابل لمس است.

از نمای تحتانی هم نمی شود به این دلیل که ما در فضای آگزیلاری اعصاب زیادی داریم و شما با تحت فشار قرار دادن همه ی این طناب های عصبی ایجاد درد و احساس ناخوشایندی به شخص می دهیم.

پس ما ابتدا کنار قدامی حفره گلینویید را تعیین می کنیم بعد می آییم قسمت قدامی سر استخوان بزو را لمس می کنیم و خارج تر که بیاییم lesser  توبرکل را تعیین می کنیم.مخصوصا اگر شما مفصل شانه را در جهت داخلی و خارجی    Rotation بدهید .
یادتان یاشد اگر شما حرکت مدیال روتیشن را انجام بدهید سر استخوان بازو قابل لمس نخواهد بود.در لترال روتیشن هست که بیشترین سطح از سر استخوان بازو رامی توان لمس کرد.
شما وقتی lesser توبرکل را تعیین موقعیت کردید ناودان اینترتوبرکولار (ناودان بین تکمه ای ) را می تونید تعیین موفعیت کنید و به تبع آن سر دراز عضله  Biceps را هم می توانید تعیین موقعیت کنید.

حرکات مفصل GHj

ما در این مفصل حرکات Abd و Add را در صفحه فرنتال محور ap و Flx و Ext را در صفحه ساجیتال حول محور کورونال و Med & Lat Rotation ر در صفخه ی هوریزونتال یا ترنسورس حول محور vertical  داریم .

نکته) ما می توانیم این حرکات را روی مفصل لمس کنیم.وقتی شخصی حرکت   Abd انجام دهد شما می بینید سراستخوان بازو به سمت پایین می لغزد و gliding  و سرخوردن  به سمت پایین است.منتها ما این سرخوردن را درFlx نداریم و در عوض چرخش به سمت بالای سر بازو را می توانیم لمس کنیم.
نکته) در حرکات مفصل شانه تمام حرکت در این مفصل صورت نمی گیرد و احتمالا  یک سوم حرکت در این دو مفصل ( SC، AC )صورت می گیرد.برای اینکه این مطلب  را بهتر درک کنید بایستی این نکننه را بدانید که سطح مفصلی حفره گلینویید حدود یک سوم سطح مفصلی سر استخوان بازو است در نتیجه وقتی که سر استخوان بازو حرکت می کند یک جایی می رسد که دیگر روبه روی آن ، سطح مفصلی وجود ندارد( Facet مفصلی وجود ندارد )در این هنگام می بینید که در کمربند شانه ای یک Lateral Rotation صورت می گیرد و دوباره مقابل سراستخوان بازو رویه ی مفصلی قرار می گیرد.

یک مطلبی هم که در اغلب کتاب ها و رفرنس ها وجود دارد این است که حفره گلینویید بیشتر از آن که رو به خارج باشد رو به بالا می باشد و این برای این است که در هنگام انجام حرکت دوتا رویه ی مفصلی بتوانند در تماس هم باشند.

گروه فیزیوکلینیک